Mensen kunnen dingen niet. Mensen kunnen niet vliegen, tenminste niet zonder hulpmiddelen. Mensen kunnen niet eindeloos onder water blijven, zoals vissen dat kunnen. Maar niet kunnen begrijpen betekent dat je een vraag wordt gesteld waar je geen antwoord op weet. Een vraag die geen mens kan beantwoorden. Bijvoorbeeld: "Is het aantal bomen op aarde even of oneven?" Maar kunnen we die vraag niet beantwoorden vanwege ons onbegrip, of simpelweg omdat het onmogelijk is om aan de gegevens te komen die we nodig hebben om de vraag te beantwoorden?

Als het bij begrijpen om het beantwoorden van vragen gaat, wie stelt dan die vraag? De natuur stelt ons geen vragen. Het enige dat die doet is ons feiten presenteren. Vragen zijn taalhandelingen, en de enige diersoort die zich met taalhandelingen bezig houdt, is de mens. Onbeantwoordbare vragen zijn door mensen bedacht, en als een vraag niet te beantwoorden is omdat ons begrip niet ver genoeg zou reiken, dan zijn mensen dus in staat om vragen te stellen die ze niet kunnen beantwoorden omdat ze het antwoord niet zouden kunnen begrijpen. De vragensteller is principieel niet in staat om zijn eigen vraag te beantwoorden, niet omdat de benodigde gegevens ontbreken, maar omdat hij niet over het noodzakelijke begripsvermogen beschikt. Maar kan hij dan de vraag dan wel begrijpen?

Hoe horen we? Hoe zien we? Hoe denken we? Is het niet vreemd dat onze eerste impuls bij het horen van deze vragen is om een verhaal af te steken? Waarom zeggen we niet gewoon: "Nou ... zo dus."? Want wat wil de vraagsteller? Dat we horen, zien en denken, daar gaat zij blijkbaar wel van uit. Blijkbaar hebben we voor haar onze vaardigheden dienaangaande voldoende gedemonstreerd. We doen het, en we doen het zoals we het doen. Als je aan een goochelaar zou vragen: "Hoe doe je die truc?" heb je een goede kans dat hij zal zeggen: "Nou ... zo dus.", om vervolgens de truc uit te voeren. Nou zul je zeggen dat je daar niet veel wijzer van wordt, maar je kunt niet ontkennen dat hij je vraag beantwoordt. Hij doet het, en hij doet het zoals hij het doet, voor jouw ogen. En dat jij denkt dat je ogen jou bedriegen, is niet zijn probleem.

We horen, we zien en we denken. En we hoeven er niet bij te denken hoe we het doen. Wat maakt dat bovenstaande vragen toch een impuls in ons wekken om naar antwoorden te gaan zoeken? Weet je eigenlijk zelf wel hoe je het doet? Je hoeft er toch niets voor te doen. Je hoeft niet eerst allerlei benodigdheden bij elkaar te zoeken of voorbereidende handelingen te verrichten. Je hart klopt, je longen ademen, je darmen verteren je eten, je hoort, je ziet, je denkt. Je doet het gewoon, zonder je er zelfs maar van bewust te zijn dat je iets aan het doen bent. Kun je iemand die niet kan horen, zien of denken met een antwoord verder helpen? Zijn er wel antwoorden? Zijn die vragen wel zinnige vragen?

En als je je dat kunt afvragen ten aanzien van jezelf, dan kun je je dat zeker afvragen ten aanzien van de wereld. Je weet hoe het is om jou te zijn. Je weet hoe het is om te horen, te zien en te denken. Dat hoeft niemand je te vertellen. Maar kun je ook weten hoe het is om de wereld te zijn? Het antwoord is stomweg: nee. Alles wat je er over zou kunnen zeggen kan worden teniet gedaan doordat de wereld zich plotseling anders gedraagt dan je dacht. Dat kun je de wereld niet verwijten. Dat kun je ook niet jezelf verwijten. Want hoe had je het moeten weten? Je bent immers de wereld niet. Wat de wereld betreft kun je alleen veronderstellenderwijs spreken. Als A klopt, dan ligt het voor de hand te denken dat er B gebeurt. De vraag die we ons daarbij moeten stellen is: wat maakt dat dat voor de hand ligt? En de enige mogelijkheid om daarop een antwoord te geven is om bij jezelf te rade te gaan.

Hoe kunnen we onze proposities waar maken? Dat de omtrek van een cirkel 3,141592653... maal de doorsnede is van die cirkel, daarvoor hoeven we niet de wereld te raadplegen. We kunnen dat al redenerend vaststellen. En mochten we alles wat cirkelvormig is in de wereld gaan opmeten, dan levert ons dat nog niet het getal pi in al die tien biljoen decimalen die we tot nu toe hebben uitgerekend. Blijkbaar beschikken we over een manier van denken die ons conclusies kan verschaffen zonder daarvoor bij de werkelijkheid te rade te gaan. We kennen een logica en een wiskunde waarmee we uit veronderstellingen feiten kunnen afleiden zonder dat die veronderstellingen waar hoeven te zijn. De afgeleide feiten hoeven dan ook niet met de werkelijkheid overeen te komen, maar ze zijn wel onverbrekelijk met die veronderstellingen verbonden in de wereld van ons denken.

We weten uit eigen ervaring hoe het is, te horen, te zien en te denken. Maar we kunnen niet weten hoe het voor anderen is. Dat dat ongeveer overeen komt met hoe het voor ons is, is een niet te toetsen veronderstelling. Hoe het voor een ander is die ander te zijn, dat kunnen we principieel niet weten. En als we het van andere mensen al niet kunnen weten, kunnen we al helemaal niet weten hoe het voor de wereld is om de wereld te zijn. De wereld is niet menselijk. Ze kan alleen doen wat ze doet. En wij kunnen daar een betekenis aan proberen te geven door ons eigen denken, verbeelden en voelen op de wereld te projecteren. Maar begrijpen, in de zin van jezelf laten doen wat je jezelf wilt laten doen, kunnen we alleen onszelf.

Misschien kunnen we stukjes van de wereld ook wel laten doen wat we ze willen laten doen. Zo ongeveer als we die goochelaar kunnen laten doen wat we willen. Maar als we een steen kunnen laten vallen, begrijpen we dan de zwaartekracht? Als die steen morgen niet meer valt, betekent dat niet dat er iets mis is met de wereld. De wereld is wat die is, en doet wat die doet. En als de wereld iets doet, dan doet die dat omdat het des werelds is. Daar hebben wij geen zeggenschap over. Wat zou de vraag naar de grenzen van ons begrip dan moeten betekenen? Dat de wereld iets kan doen wat wij haar niet kunnen laten doen? Dat wij nooit in de cockpit zullen kunnen doordringen van waaruit de wereld bestuurd wordt? De dingen die wij kunnen begrijpen, zoals de omtrek van de cirkel, begrijpen we omdat we die kunnen uitdrukken in regels en formules. Maar maakt de wereld ook gebruik van regels en formules? Zit er in die cockpit van de wereld een piloot die metingen doet en regels controleert, en bijstuurt als dat nodig is?