Filmproject: Sartre’s “De Anderen”
Op dit moment zijn twee actrices die afgestudeerd zijn aan de Toneelacademie in Maastricht bezig met het realiseren van hun filmproject dat gebaseerd is op Sartre’s toneelstuk Huis Clos. Op de website http://eu1.tv/pitches/de-anderen kun je de intrigerende trailer van hun project bekijken.
Sartre’s toneelstukken zijn tot de dag van vandaag populair; niet alleen worden Sartre’s toneelstukken nog steeds uitgevoerd, ook worden citaten van Sartre’s stukken verkocht op t-shirts of koffiemokken. De bekendste uitspraak van Sartre is natuurlijk “L’enfer c’est les autres”afkomstig uit het werk Huis Clos (Achter gesloten deuren). Sartre’s Huis Clos laat niet alleen zien dat de ander in mijn wereld niet alleen filosofisch een probleem is, maar des te meer een probleem is wat mij in de praktijk treft. De ander is niet iemand die ‘er is’ of die er ‘mede-is’, maar zoals Sartre opmerkt, de ander is met name een ander bewustzijn. En dat andere bewustzijn heeft de macht om mij te zien zoals ik nooit aan mijzelf kan verschijnen.
Voor Sartre vormt het met name het gegeven dat de ander in staat is om mij te zien, het grondprobleem van de ontmoeting van de ander. De ander die mij ziet, ziet mij op een bepaalde manier en daar moet ik mee omgaan. En juist omgaan met de blik van de ander, is volgens Sartre een fundamenteel probleem voor de mens. In Sartre’s fenomenologische ontologie die hij uitwerkt in L’Être et le Néant laat Sartre zien dat de concrete relaties die de mens aangaat met de ander allemaal geperverteerd zijn. De relaties die Sartre in Huis Clos uitwerkt, kunnen teruggeleid worden op de concrete relaties van liefde, masochisme, haat, sadisme en indifferentie. In reactie op de blik van de ander kan ik bijvoorbeeld uit liefde handelen door krampachtig te proberen te zijn wat de ander in mij ziet. Ik probeer datgene wat de ander over mij onthult toe te eigenen zodat hij mij zal beminnen. In de haat probeer ik de blik van de ander te bezweren door hem op zijn beurt te bekijken en te bekritiseren. De ander is dan telkens het hatelijke object dat mijn wensen en doelen dwarsboomt. De relatie tot de ander wordt telkens gekarakteriseerd door conflict, geweld en ongenoegen. De blik van de ander houdt mij in de ban; ik ben afhankelijk geworden van de ander zijn goedkeuring of gedragingen en kan niet langer in vrijheid mijn eigen doelen realiseren. Sartre laat in Huis Clos zien dat een leven waarin ik mij afhankelijk maak van de blik van de ander inderdaad een hels leven is; een leven waarin ik op eieren loop omdat ik niet kan zijn wie ik probeer te zijn. Dan is er inderdaad geen uitweg meer, dan bevindt de mens zich werkelijk Achter gesloten deuren.
Reacties (6)
Ik zal eens kijken of ik het toneelstuk een keer kan zien, het lijkt me interessant. De uitleg die ik hier lees is ook heel eenvoudig, maar wel begrijpelijk en goed. Bedankt voor deze nuttige bijdrage.
Grrr ik had 30 € willen 'pledgen' zodat ik later de DVD thuis zou krijgen, maar hij accepteert geen Belgische postcodes. Misschien best in Maastricht gaan rondwandelen tot ik de actrices zelf ontmoet ?
Beste Martine,
Ik heb niet zo veel verstand van het onderwerp, maar wat je hier vertelt over Sartre’s “de hel, dat zijn de anderen” is volgens mij niet wezenlijk anders dan wat Rousseau er al over vertelde. En daarvoor wellicht Pascal al. De vraag rijst bij mij dan ook wat Sartre aan deze – typisch Franse? – traditie heeft toegevoegd of veranderd: weet jij daar iets van?
Sartre lijkt trouwens zelfs minder te zeggen dan zijn voorgangers: zijn voorgangers formuleerden een oplossing voor het probleem van de ander terwijl je suggereert dat Sartre geen oplossing wist. Die traditionele oplossing is veelal een religieuze oplossing (zoals bij Pascal en later ook bij Kierkegaard): het is de verhouding met de Absolute Ander, dus God, die de mens bevrijdt van zijn corrumperende verhouding met de menselijke ander. Pas op de grootste afstand van onszelf worden we van ons authentieke zelf bewust. In dat verband is misschien ook Cusanus’ metafoor van Jezus als de rechte, schone spiegel interessant: de mens is een kromme, vervuilde spiegel en alleen als we ons spiegelen aan Jezus zien we de dingen, inclusief onszelf, zoals ze zijn. En net als Kierkegaard zal Sartre als existentialist daarbij benadrukken dat we onszelf moeten kiezen: het zijn onze gekozen daden die maken wie we zijn.
Voor Rousseau is ‘de ander’ die hem bekijkt bijna letterlijk de hel: hij wordt geplaagd door heuse paranoia en heel zijn denken wordt beheerst door zijn doel aan de ander te ontsnappen. Het volmaakte geluk is voor Rousseau dan ook de extatische vervoering waarin het zelf geheel verdwijnt. Aangezien dit slechts momenten van geluk kunnen zijn, streeft Rousseau daarnaast naar een opheffing van de ander door een gemeenschap met de ander te vormen waarin elke individualiteit verdwijnt: de ‘algemene wil’. Bij Rousseau zien we zo tevens een secularisering van deze van oudsher religieuze thematiek: de mens kan zijn natuurlijke, individuele vrijheid in zekere zin herwinnen als burgerlijke, collectieve vrijheid binnen de Staat (met een burgerlijke godsdienst die het maatschappelijk verdrag en haar wetten heilig verklaart), het gebed, de biecht en de boetedoening worden zelfrechtvaardiging en zelfveroordeling door middel van een autobiografie en een authentieke presentatie van jezelf aan het publiek (‘Confessions’ en ‘Rousseau, judge de Jean-Jacques’).
Groet,
Porphyrios
@bokkerijder, ik had hetzelfde probleem, ik woon in Amerika en het lukte mij ook niet. Ik zal dat aankaarten bij de makers.
@Porphyrios. Ja, Rousseau is met zijn amour propre en amour de soi de voorloper van Sartre. Uniek aan Sartre is denk ik dat hij het fenomenologisch benadert en niet vanuit de samenleving zoals Rousseau.
Hey Martine,
Dank je voor het kaarten :-) Ik wil gerust nog meedoen voor 30 € !
Bokkerijder
@bokkerijder
Je kunt op een andere manier bijdragen aan het project, zie de mail van een van de makers die ik kreeg:
"Hey Martine,
Dat is erg jammer en we hebben het al eerder aangekaart bij EU1; enerzijds willen ze een Europese / Internationale uitstraling hebben en anderzijds kan er alleen gepledged worden met een Nederlands bankrekening nummer. Dat kunnen ze (voorlopig) niet veranderen, maar ik zal het wel opnieuw bij hen neerleggen.
Wat we hebben gedaan voor andere Belgische pledgers, is ons eigen rekeningnummer gegeven en dan in naam van de persoon in kwestie het bedrag zelf gepledged.
Enige nadeel is dat het nu al overgemaakt moet worden, in plaats van na het behalen van het totale bedrag.
Maar wij gaan het volledige bedrag 100% zeker ophalen (oa door een speciale benefietavond), dus dat is niet echt een risico.
Maar het moet wel goed voelen, voel je zeker niet verplicht!
Voor het geval de studenten het een goed idee vinden:
1741.37.168 tnv KJ Jansen
Ovv Naam en beloning
Dan kan ik dat via de site van EU1 invoeren en zien ze hun eigen naam verschijnen in het rijtje van pledgers!"
Alleen geregistreerde gebuikers mogen comments plaatsen
Aanmelden of Registreer plaats een reactie