die gereduceerd kan worden tot het gekakel van iemand als Geert Wilders. Neoconservatieven gedijen alleen maar binnen een context waarin ze door hun liberale tegenstanders excessief gedemoniseerd worden.

Samuel Huntington revisited

Diegenen die het immens erudiete en complexe boek van Huntington over de botsing der beschavingen grondig bestudeerd hebbeb, zullen grootse moeite hebben om er op een consistente wijze argumenten te vinden voor de these die neoconservatieven nu in de mond gelegd wordt. De these van Huntington leende zich inderdaad tot een radicale en reductionistische culturalistische interpretatie; de titel van zijn boek is op zijn zachtst gezegd ongelukkig gekozen, maar we mogen niet de bredere draagkracht van zijn werk vergeten. We hebben hier niet simpelweg te maken met Montesqieu die verschillen tussen politieke instellingen verklaarde als een gevolg van het lokale kilmaat.

Wat we echt lezen bij Huntington is een complexe analyse van de immens ingewikkelde en multigelaagde relaties tussen economische, politieke, geopolitieke, culturele en religieuze ontwikkelingen op mondiaal niveau. Het klopt dat hij uiteindelijk lijkt de suggereren dat cultuur een grote rol speelt, allicht zelfs een dominerende variabele is binnen het complex dat hij uiteenzette in zijn ondertussen canonieke werk. Hem een cultureel determinist noemen is echter te kort door de bocht.

We kunnen dus zeker niet meegaan in de conclusie die veel Huntingtonianen genomen hebben op basis van het werk van Huntington en op deze manier het boek van Huntintong zelf links laten liggen. Dat is intellectueel geen eerlijke onderneming. Samuel Huntington zijn boek moet gelezen worden als een wetenschappelijk baanbrekende poging om geopolitieke dynamieken  te begrijpen vanuit een multigelaagde benadering, mét aandacht voor cultuur. Een praktijk die aan het begin van de jaren negentig van de vorig eeuw lang niet zo vanzelfsprekend was als vandaag.

Linkse shadenfreude

Desondanks kunnen we niet heen om enkele feitelijkheden. Het neoconservatieve buitenlandbeleid van de G.W. Bush administratie was onderdeel van een poging om een nieuw neoliberaal imperialisme uit te vogelen. Wel degelijk putte hij zich daarvoor op het model van de botsing der beschavingen. Het Midden Oosten zou gebombardeerd worden naar de 21 eeuw , en omdat het volk en de politici aldaar zelf niet in staat werden geacht om te moderniseren (volgens neoliberaal model) moesten er Amerikaanse, Britse en Spaanse legers op afgestuurd worden. De rest is geschiedenis die zich nog steeds aan het ontvouwen is, zoals de aanhoudende misère in Irak ons dagelijks duidelijk maken.

Wat volgt uit deze Bushiaanse politieke strategie is dus niet zozeer een toepassing van de leer van Huntington. Wel in tegendeel, het gaat om imperialisme van de meest zuivere soort. Complexe analyses in de trant van Huntington kwamen er niet aan te pas bij lieden zoals Rumsfeld, Rove en Cheney. Olie, macht en Amerikaanse werelddominantie des te meer.Tot nader order is het dus wenselijk om onderscheid te maken tussen de dramatische implementatie van zogenaamde neoconservatieve principes door de G.W. Bush administratie en intellectuele architecten van het neoconservatisme zoals Samuel Huntington. Hoe moeilijk dat ook mag zijn.

Een voorbeeld van zo een benadering vinden we trouwens reeds bij Fukuyama. In zijn boek Beyond de Neocons uit 2006 worstelt hij zelf met de hier aangehaalde ambivalentie.

Hoe dan ook, in de nasleep van de Arabische lente is de neoliberale imperiale agenda van de V.S in het Midden Oosten opnieuw terecht afgekraakt. En terecht. We zien niets meer of niets minder dan de meest authentieke democratische volksopstanden in de moderne geschiedenis voor onze ogen ontvouwen. En dit net door die volkeren die geacht werden niet klaar te zijn voor vrijheid en democratie. Volkeren die werden beschreven en behandeld als kleine kinderen die bij het minste zich zouden laten misleiden door religieuze fanatici à la Moqtada al Sadr, Zawahri , of Osama Bin Laden. Niets van aan dus. Dat staat als een paal boven water.

Hamas en Hezbollah

We moeten ons echter afvragen of linkse euforie wel op zijn plaats is. Feit nummer eén: de partijen van Ben Ali en Hosni Moebarak zijn tot op heden lid van de socialistische internationale. Dit wordt nu van de hand gewezen als een historische anamolie. De socialistische internationale zou een log orgaan zijn met weinig betekenis. Kan wel zijn, maar ondertussen werden er door onze eigen socialisten wel zoute broodjes gebakken met wat nu de tegenstanders blijken te zijn van het Arabische volk.

Feit nummer twee: we kunnen ons niet van de indruk ontdoen dat de meeste linkse intellectuelen die zich de laatste jaren hebben opgeworpen als vrienden van de Arabieren zelf minstens even verkeerd zaten als hun neoconservatieve tegenstanders. Laten we eerlijk zijn, de meeste linkse denkers die zich de laatste jaren hebben ingezet voor vrede en rechtvaardigheid in de Arabische wereld hebben een religieuze signatuur. Daar is natuurlijk niets mis mee, echter, de recente gebeurtenissen in het Midden Oosten zou hen wel tot denken moeten aanzetten. Hoe komt het uiteindelijk dat de Arabieren, eens gemobiliseerd, blijkbaar geen religieuze maar en democratische revolutie eisen? En belangrijker: waarom scharen ze zich niet achter de denkers en bewegingen die de afgelopen jaren door de westerse linkse intellectuelen werden opgeworpen als dé beschermers van de rechten van de Arabieren?

De meeste linkse denkers in het Westen koesteren een fascinatie voor religieuze bewegingen als Hamas en Hezbollah.  Dit is deels begrijpelijk. Wegens politieke en historische ontwikkelingen in de Palestijnse gebieden en het mensonwaardige beleid van Israël ontstond hier in grote lijnen een bondgenootschap tegen wil en dank. Maar het is duidelijk dat velen bij ons blijkbaar de moed en de creativiteit ontbeerden om te denken buiten de propaganda van Hamas en consoorten. Paradoxaal genoeg lijken ze zelf aanhangers geweest te zijn van de doctrine van de botsing der beschavingen: tegenover het liberale plaatsen ze de religieuze Arabieren die nood hebben aan charmistische leiders en terreurbewegingen om een beetje schot in de zaak te krijgen.

In deze zin heeft de Arabische lente niet alleen de neoconservatieve mythe van de neoconservatieven van rechts doorprikt; ook de onnadenkende en slaafse fascinatie voor terroristische organisaties zoals Hamas en Hezbollah door de linkse elites ligt op het canvas.Uitgeteld door de realiteit.

Dat brengt ons bij de enige zinvolle conclusie in deze ontwikkelingen: de Arabische lente was alleen mogelijk doordat Arabieren zich  losmaakten uit de klauwen van het westen tout court. Niet alleen van de neoliberale imperialisten, maar ook van de linkse aanhangers van religieuze fundamentalisten.

Arabische subject

Wat de we afgelopen weken hebben zien plaatsvinden is dus de geboorte van het Arabische subject: een moreel en politiek autonome actor die zelf kan denken , ageren en eisen formuleren. Dit is een ontwikkeling zonder precedent in de Arabische geschiedenis. In het tijdperk van sociale media en hyperreflexiviteit hebben ze geleerd om op te komen voor zichzelf. De demonen van de oude beschaving van het westen laten ze achter zich. Of beter geformuleerd: ze verjagen ze uit hun geesten en hun terroritoria. Sterf, gij oude gedachten aldus een bekend citaat van Karl Marx Achterhoedegevechten tussen links en rechts zijn voor hen geen issue. Mensenrechten en vrijheid zijn dat des te meer. Het Arabische subject is de meest recente ontwikkelingsfase van de Hegeliaanse Geist.