Enkele metahistorische gedachten
Zover ik mij herinner leren we in de geschiedenisles in onze publieke scholen min of meer (als het gaat over de politiek) dat de gehele geschiedenis gedomineerd werd door dictators, feodale heren, keizers, etc. Wat er niet bijgezegd werd, is dat, bijvoorbeeld, het ancien regime 'ocharme' 5% belastingen had. Het ancien regime kon failliet gaan, i.e. niet meer in staat haar schulden te betalen (of, anders gezegd, door te belasten aan de samenleving). In welke mate kan je het dan totalitair noemen?
De kwestie is dat het eerder ging over 'inspraak' en dat sinds de opkomst van de democratie dit probleem 'opgelost' is: nu is er inspraak. (Met wat geluk wordt er eens gezegd dat dit ook maar relatief is - hoeveel inspraak heb jij over de beslissingen in het parlement relatief ten opzichte van de beslissingen die jij zelf neemt?)
Er wordt echter niet eens stil gestaan bij de gedachte: 'doorheen de geschiedenis waren er altijd een kleine elite die allerlei beslissingen nam die ook voor anderen buiten die elite relevant was, waarom zou dat nu niet ook zijn?' Het is immers niet zozeer dat de hoeveelheid inspraak is veranderd, maar vooral het mechanisme waarop de elite zichzelf het recht toeeigend beslissingen te nemen. Ik denk dat je wel een redelijke case kan maken dat historisch gezien de keizers, feodale heren en anderen wel degelijk rekening hielden (min of meer) met wat er leefde onder de bevolking; een revolutie was dan een grotere mogelijkheid dan nu, wegens het exclusievere karakter van de structuren van de staat.
Tullock merkt ook op in een van zijn teksten dat in de moderne tijd het typisch is dat revoluties ontstaan uit fracties uit de huidige staat die niet akkoord gaan met het bestuur. De reden hiervoor is dat je wel een enorm zwakke staat moet hebben om een revolutie te laten gebeuren die compleet buiten de staat valt. Daaruit zou je kunnen afleiden dat, toen er nog wel revoluties buiten de staat gebeurde, de staat veel zwakker was. Historisch is het ook zo dat 'de staat' (of 'politieke heren' in het algemeen) zich veel minder met de affaires van alle dag bezig hielden, dan nu. Het is eigenlijk interessant dat te samen met de opkomst van de industriële revolutie, de staat meer doet. Maar ging dit gepaard met meer laissez-faire (breed genomen) of zijn er nog andere mechanismen?
Ook gepost op Phaedrusblog.
Reacties (2)
Ik wil wel niet gezegd hebben dat 'belastingen' het enige criterium zijn voor 'totalitair', maar onder het ancien regime hield de overheid zich niet bezig met uitgebreide regulering van het sociale leven en heroriëntering van de middelen uit de samenleving, zoals dat vandaag de dag wel het geval is. De belastingsdruk fungeert dus als een oppervlakkige indicator, niet als het alpha en omega.
---
Bewerkt door Administrator op Jan 08 12 1:33
Ik heb in het verleden wel eens een aanvaringkje met je gehad, dus ik kan het me permitteren om te reageren, vermoed ik.
Het is me niet helemaal duidelijk waar je op mikt. Bedoel je dat de overheid - of "de staat" zoals je schrijft - nu, in deze tijd van burgerlijke vrijheden en democratie, merkwaardig genoeg méér ingrijpt in de samenleving en meer reguleert dan vroeger? Dat we eigenlijk minder vrij zijn dan toen?
Dat er meer overheidsingrijpen is dan vroeger, lijkt me correct en vind ik ook fascinerend. Maar daar staat misschien tegenover dat de sociale controle vroeger enorm veel sterker was. Nu heb je overheidsinitiatieven die het gemakkelijker maken om kinderen te krijgen: zwangerschapsverlof, etc. Maar mijn vader joeg me wel eens schrik aan met verhalen van vroeger - van de jaren vijftig en zestig van de vorige eeuw - over pastoors die eens een bezoekje brachten aan een gezin zonder kinderen, om aan het echtpaar te vragen hoe dat kwam, en om het aan te sporen om toch maar aan kinderen te denken.
Graham Robb beschrijft in zijn recente boek over Frankrijk dan weer kleine dorpsgemeenschappen in afgelegen streken. Heel lang zette geen overheidsambtenaar daar geen voet, maar toch had je er hele strikte sociale structuren, met dorpsraden, dorpsoudsten etc. Ik zou de bewoners van de gemeenschappen niet "vrij" durven noemen.
(Een anekdote die je misschien interesseert: toen Cassini in 1740 een landmeter uitstuurde naar Centraal-Frankrijk, werd één van zijn medewerkers in het dorp Les Estables vermoord door de dorpelingen. Ze hadden daar toen duidelijk geen goed oog in overheidsinmenging. Zo iemand die van Parijs kwam om je dorp op te meten... dat was toch maar verdacht)
Dus ja, het Ancien Régime was misschien minder "totalitair". Maar misschien hadden mensen toen toch meer last van thought & mind control dan wij nu. Alleen was het niet de overheid die controleerde, maar wel de kerk, de oeroude tradities, of gewoonweg één of ander machtswellusteling die het toevallig voor het zeggen had in het dorp, maar die niet door de overheid aan banden werd gelegd.
Nog een gedachte: Karel Van Het Reve (broer van) heeft in één van zijn boeken eens geschreven over de Sovjet-Unie dat totalitaire heersers (Stalin) inderdaad graag een tevreden bevolking zien, en deze dus niet al té veel voor het hoofd willen stoten. In een democratie zijn er veel uitlaatkleppen voor ongenoegen, in een totalitair regime bouwt de druk zich in stilte op tot de stoomketel met veel geweld ontploft. Daar zijn dictators bang van.
Ik vraag me ook af of revoluties vroeger inderdaad meer mogelijk waren. Zoveel revoluties kan ik me ook niet herinneren uit de geschiedenisles. En de revoluties waarover we leerden - misschien met uitzondering van 1789 - leken me nogal over de hoofden van de bevolking heen te gaan. Het hangt er natuurlijk ook een beetje van af wat je een revolutie noemt.
---
Bewerkt door Administrator op Jan 08 12 1:33
Alleen geregistreerde gebuikers mogen comments plaatsen
Aanmelden of Registreer plaats een reactie