Over alles wat met filosofie te maken heeft met daarbij wellicht af en toe ook uitstapjes naar de wetenschap, politiek of kunst, met name als deze de filosofische problemen raken of kunnen verhelderen. Wel trekt de geschiedenis van de filosofie c.q. de ideeëngeschiedenis mij het meest, zodat ik geneigd ben om filosofische problemen in een historisch perspectief te plaatsen.
Weinig zaken spreken zo tot de verbeelding als getaltheorie, omdat haar onderwerpen ons zo vertrouwd zijn en haar problemen ook voor de leek vaak makkelijk te begrijpen zijn terwijl die veelal oeroude en simpel te formuleren problemen vaak zeer hardnekkig blijken en nog altijd op een oplossing wachten.
De belangrijkste gebeurtenis in de filosofie in het Nederlandstalige taalgebied van 2013 is ongetwijfeld het verschijnen van een integrale vertaling van Hegels eerste hoofdwerk ‘Die Phänomenologie des Geistes’ uit 1807 (wat dat betreft ben ik het helemaal eens met de uitspraak “De eerste integrale vertaling van deze kolos wordt dan ook beschouwd als het filosofisch evenement van het jaar” op http://www.deburen.eu/nl/programma/detail/hegel-en-de-huidige-wereldgeest-1 dat daarbij drie lezingen over Hegel in België aankondigt).
Siger acht een discussie met mij onmogelijk, omdat ik het gezagsargument zou hanteren door middel van mijn weergaven van de standpunten van grote filosofen.
Zoals Hegel en Nietzsche beiden scherp zagen kan de moderne tijd in de westerse geschiedenis (dat is de periode van pakweg 1500 tot 2000 nC) worden gekarakteriseerd als het ‘God is dood’-tijdperk. In deze blog zal ik proberen te verduidelijken wat de betekenis van de dood van God is en daarbij enige vragen over deze schokkende moord (wie heeft God vermoord?, waarom is God vermoord?) beantwoorden.
Een onderzoek naar in hoeverre kan worden gezegd dat Roger Bacon anticipeerde op het nominalisme en de moderne wetenschapsopvatting
1 Inleiding
Roger Bacon kan gelden als een van de meest omstreden figuren uit de geschiedenis van het denken. Lange tijd heeft hij tot de verbeelding gesproken als een man die zijn tijd ver vooruit was: een anti-scholastisch, reeds modern denker in hartje middeleeuwen.[1] Dit beeld is niet in de laatste plaats door Bacon zelf in het leven geroepen door zijn felle polemiek, gericht tegen de opvattingen van zijn tijdgenoten, en zijn claim op originaliteit, maar heeft ook inhoudelijke gronden in met name zijn ‘onmiddeleeuws’ wantrouwen jegens autoriteiten, afwijzing van de scholastische sententiën-methode en zijn belangstelling en pleidooi voor zowel de studie van de bronteksten in hun oorspronkelijke talen (met name Hebreeuws en Grieks) als de (natuur)wetenschappen op mathematisch-experimenteel fundament. Ook zou Bacon een voorloper van het laatmiddeleeuwse nominalisme ...
Veel van de wensen van het liberalisme en socialisme zijn in vervulling gegaan: de burger is in hoge mate vrij en gelijk en leeft meestal een comfortabel leven. Toch lijkt de burger steeds ontevredener en steeds meer uit ressentiment tegen de gevestigde politieke orde te keren die hem dat welvarende leven bracht. Om dat te begrijpen is een kritiek op de moderne maatschappij in zijn geheel nodig, waarvoor we de kritische afstand van de historische studie nodig hebben. Wat we van de geschiedenis kunnen leren is immers niet dat de geschiedenis zich herhaalt (dat doet het namelijk nooit) maar hoe we uit de gevangenis van het heden kunnen breken: de geschiedenis leert ons om over de moderne horizon heen te kijken zodat we onze eigen moderne positie kunnen bekritiseren en alternatieven uit de geschiedenis kunnen gebruiken om hedendaagse problemen op te lossen.
Een onderzoek naar de filosofische verhouding van Nietzsche tot Kant en Schopenhauer als zijn belangrijkste tegenstanders
1 Inleiding.
Nietzsche is vooral bekend als immoralist die zich tegen de moraal, met name de Europees-christelijke, keert. Teneinde meer inzicht te krijgen in Nietzsches antimoralisme, zal ik in deze paper Nietzsches filosofische verhouding tot Kant en Schopenhauer onderzoeken, nu Nietzsche hen lijkt op te vatten als de belangrijkste filosofische vertegenwoordigers van de verfoeide westerse moraal en in ieder geval het meest van alle filosofen aanvalt.[1] Uit de aangetroffen elementen van kritiek en overeenkomst zal ik tevens proberen Nietzsches positieve ethiek, die de moderne moraal zou moeten vervangen, te ontwikkelen.
Veel Griekse en andere mythen staan in het teken van heldendom. In de antieke maatschappij was (mannelijke) politiek vooral buitenlandse politiek: om te overleven moest men veroveren en aanvallen afslaan en waar vrouwen de maatschappij intern verzorgden hadden mannen de taak de stam of volk als geheel te beschermen tegen de buitenwereld. Krijgers en soldaten stonden daarom in hoog aanzien en vormden de aristocratie van de samenleving. De ultieme deugd in de antieke maatschappij was dan ook moed. In feite was het antieke doel om zelf god te worden: deugd was synoniem met excellentie en succes. Het ging erom de beste te zijn en om maximale roem en macht te verwerven.
Volgens Freud hebben drie theorieën de zich van oudsher superieur wanende mens neergehaald en daarom geschokt: Copernicus’ leer dat de Aarde om de zon draait (dus dat wij niet in het middelpunt van het universum staan), Darwins leer dat de mens van de aap afstamt (dus dat de mens niet het doel en de bekroning van de schepping is maar slechts een dier onder de dieren en een toevalsproduct) en Freuds eigen leer dat de mens deels wordt geleid door het onbewuste (dus dat de mens niet bewust en vrij is). De evolutietheorie ‘krenkt’ echter niet alleen de mens door hem te ‘degraderen’ tot louter natuur, maar staat sowieso ook op gespannen voet met het traditionele geloof in een almachtige Schepper. Weliswaar hebben veel moderne gelovigen op wetenschappelijke gronden de evolutietheorie geaccepteerd en deze met hun geloof ‘verzoend’, zodat zij de evolutietheorie niet ontkennen maar geloven dat God de evolutie ...
Wat is filosofie? Voor ons modernen is dat denk ik vooral reflecteren op alles waar we maar over kunnen reflecteren. Zoals Chalmers op zijn website zegt is het leuke van filosofie dan ook dat je je overal mee mag bemoeien: geen enkel onderwerp valt principieel buiten de filosofische reflectie. En daarbij zoeken we dan misschien naar het fundament of rechtvaardiging van de dingen waar we over denken en proberen we alle verschillende elementen in één groot systeem te stoppen. Zo waren de middeleeuwers vooral bezig om de vraag naar de relatie tussen rede en geloof te onderzoeken en het natuurlijke en bovennatuurlijke in een omvattend systeem te brengen, welke verhouding in de moderne tijd als gevolg van het succes van de mechanistische wetenschap veelal is getransformeerd naar de vraag naar de verhouding tussen natuurlijke determinatie en menselijke vrijheid of tussen feit en waarde.
Met dank aan siger, die het onderwerp aankaartte in zijn blog ‘Waarom Europa?’, zal ik in deze blog proberen uit te leggen waarom ik denk dat er redenen zijn om te geloven dat het christendom een beslissende rol heeft gespeeld bij de totstandkoming van het ‘Europese wonder’, waarmee ik dit wonder iets ruimer wil opvatten dan wellicht Landes, die met zijn werk ‘The Wealth and Poverty of Nations’ zich tot de opvallende groei van materiële welvaart in het moderne Europa lijkt te beperken. Want ik denk dat de christelijke grondslag voor het moderne westen, de gerichtheid op het ‘maken’ en ‘vervaardigen’ van dingen hetgeen de Grieken ‘poiesis’ noemden, verschillende richtingen op werkt: het zet mensen niet alleen aan tot handenarbeid en daarmee productie en handel maar ook tot een individueel herscheppen van de wereld, resulterend in onder meer de ontwikkeling van de (toegepaste) wiskunde die subject en object omdraait, subjectivistische ...
De mathematisering van de Ideeën Een onderzoek naar de invloed van wiskunde en pythagoreïsme in Plato’s metafysische ontwikkeling
In opmerkelijke tegenstelling tot de traditionele Plato-interpretatie binnen de Academie zelf, is de rol van pythagoreïsme en wiskunde bij hedendaagse (of laat-moderne) interpretaties van Plato’s filosofie vaak onderbelicht ten gunste van een beeld van Plato’s ontwikkeling in termen van de invloed van met name Socrates, Heraclitus en Parmenides met in de late dialogen (hooguit) een wijziging van de metafysica en methodologie in de richting van Aristoteles’ classificaties. Dit beeld heeft met name Aristoteles’ opvallend pythagoreske beschrijving van Plato’s (latere) leer (welke leer hij daarbij overigens fel bestreed) in met name Boek A van ‘Metafysica’ problematisch gemaakt, hetgeen in de 20ste eeuw tot een verwoede controverse over Plato’s ‘echte’ metafysica heeft geleid tussen met name aanhangers en tegenstanders van een ‘ongeschreven leer’ die Plato zou hebben onderwezen ...
