"Why should nothing, no matter how defined, be the default state of existence rather than something? And, to bring religion into the picture, one could ask: Why is there God rather than nothing? Once theologians assert that there is a God (as opposed to nothing), they can’t turn around and ask a cosmologist why there is a universe (as opposed to nothing). They claim God is a necessary entity. But then, why can’t a godless multiverse be a necessary entity?"

http://blog.talkingphilosophy.com/?p=4754

Tijdens mijn studie heb ik heel wat kennis opgedaan. Ik moest stapels boeken lezen en me verdiepen in vele spitsvondige redeneringen van zeer intelligente filosofen. Ik moest oefenen met verschillende vormen van logica en met het lezen en schrijven van teksten. Ik ben mijn docenten nog steeds dankbaar dat ze me hebben laten zien wat belangrijk is in het vak. Dank zij hen heb ik me al die kennis kunnen eigen maken en wist ik wat ik weten moest toen ik mijn studie afrondde. Maar het echte inzicht kwam pas daarna.

Toen onze voorouders zich nog bezig hielden met jagen en verzamelen, en ze als nomaden door de steppen trokken, hadden ze geen moraal. Ze kenden het woord niet, en hadden geen begrip dat met de betekenis ervan overeen kwam. Betekent dat niet dat ze voortdurend ruzie hadden en dat ze elkaar voortdurend bestalen? Nee, dat betekent het niet. Bonobo's hebben ook geen moraal, en die bevechten en bedriegen elkaar ook niet voortdurend. Als je in kleine groepen samenleeft, en je bent op elkaar aangewezen voor het verkrijgen van voedsel en het verdedigen tegen roofdieren, kun je je niet veroorloven om in voortdurende onmin te leven. Ik weet niet of bonobo's dat duidelijk beseffen, maar ze gedragen zich wel alsof ze dat doen. Hun instinct zal hun daarbij helpen, en ook bepaalde hersenstructuren, de spiegelneuronen, die hen laten voelen wat anderen ondergaan.

Ben je wel eens in Bletchley Park geweest? Als je nog eens in Engeland komt, moet je je de kans niet laten ontgaan om die plek te bezoeken. Het ligt aan de zuidkant van Milton Keynes, en het was tot een paar decennia geleden de geheimste plek van Engeland. Bletchley Park heeft in de tweede wereldoorlog een sleutelrol gespeeld. Het was de plek waar de geheime codes van de Duitsers werden ontrafeld, de plek waar een genie als Alan Turing zijn ideeen over computers ontwikkelde, een plek, zo geheim, dat, volgens de verhalen, Churchill de Duitsers toestond om Coventry grotendeels te verwoesten, om maar te voorkomen dat de Duitsers zouden uitvinden wat er in dat park gebeurde.

Het thema van de maand van de filosofie is dit jaar "de ziel". Een hoogst actueel thema, wat ook blijkt uit de levendige discussies die het oplevert, onder andere in de Volkskrant en Filosofie Magazine. In die discussies zijn er duidelijk twee partijen te onderscheiden: degenen die het bestaan van een ziel erkennen, zoals filosoof en verpleeghuisarts Bert Keizer, en degenen die 'ziel' een betekenisloos begrip vinden, zoals neurofysioloog Dick Swaab. De laatsten gaan ervan uit dat we het menselijk gedrag zullen kunnen begrijpen door enkel naar de werking van de hersenen te kijken. En de eersten denken dat er dingen op de wereld zijn die niet begrepen kunnen worden zonder begrippen als 'ik', 'bewustzijn' of 'ziel' te hanteren.

Ik weet dat ik dingen weet. De hele dag doe ik dingen waarbij ik me niet hoef af te vragen waarom ik ze doe of hoe ik ze zou moeten doen. Soms heb ik moeite om me te herinneren hoe ik op mijn werk ben gekomen, en of het onderweg druk was. Maar ik ben er, dus ik ben er gekomen, en dat kan alleen maar als ik de route ken. Er is ontzettend veel dat ik weet zonder het me te realiseren. Ik hoef me niet af te vragen hoe ik op mijn fiets overeind moet blijven, ik hoef me niet af te vragen hoe ik mijn lunch moet kauwen, ik hoef me niet af te vragen welke woorden ik moet kiezen bij een werkbespreking. Sommige van de dingen die ik weet kan ik niet eens expliciet maken. Hoe vertel je iemand die niet kan fietsen hoe hij op ...

De werkelijkheid is wat er is. Alles om je heen is werkelijkheid. En zelf maak je er ook deel van uit. De werkelijkheid omvat alles. En niets valt er buiten. Er zijn geen onwerkelijke dingen. Buiten de werkelijkheid bestaat er niets. Maar als dat zo is, waarom hebben we daar dan een aanduiding voor nodig? Wat is het nut van het woord “werkelijkheid”?

Stel, je zit genoegelijk, onder het genot van een kopje koffie, te discussiëren met een vriend, die fysicus is. Dan verschijnt er opeens een fiets midden in de kamer, zomaar uit het niets. Het ligt voor de hand dat het onderwerp van het gesprek zich daarop richt. Je zult je uiteraard eerst wel van willen overtuigen dat het inderdaad een echte fiets is, die daar zo plotseling is opgedoken. Je voelt er aan, je tikt er op, en het voelt en klinkt inderdaad als een fiets, net zo een als je in je schuur hebt staan. Je hebt alleen maar wat koffie op, dus je hebt een redelijk vertrouwen in het goed functioneren van je zintuigen. Je vriend betast ook de fiets. Hij probeert de bel, en die geeft een vrolijk rinkelgeluid. Na enig heen-en-weer gepraat zijn jullie het erover eens dat er inderdaad zomaar uit het niets een fiets ...

Wat is geluk? Is het een weten of een voelen? Als het een kwestie is van gevoel, waarom zou je dan niet simpelweg een drug kunnen nemen om je gelukkig te voelen? En als het een kenniskwestie is, wat is dan de kennis die gelukkig maakt? Waarom is gelukkig zijn zo moeilijk, en waarom eist het zoveel inspanning? Is dat echt wel nodig? We hebben toch auto's en vliegtuigen uitgevonden om ons snel en efficient te verplaatsen, waarom kunnen we niet iets uitvinden om snel en efficient gelukkig te worden? Of hebben we al dat gedoe gewoon nodig om de illusie overeind te houden dat er zoiets als geluk bestaat? Is geluk dan niet meer dan een verhaal, bedoeld om mensen te motiveren, zoals God dat is voor sommigen, en eer en roem voor anderen?

De filologie is de wetenschap die probeert oude geschriften in hun oorspronkelijke vorm te herstellen. Tot de uitvinding van de boekdrukkunst was de enige manier om teksten te reproduceren ze over te schrijven. Boekwinkels hadden schrijvers in dienst die teksten overschreven ten behoeve van klanten die een bepaald boek wilden hebben. En in de middeleeuwen hadden vele kloosters scriptoria, waarin monniken boeken kopieerden. Dat gebeurde niet alleen om ze te vermenigvuldigen, maar ook om ze te behouden. De levensduur van een boek is namelijk niet oneindig.

Rare vraag eigenlijk: heb ik een zelf? Typische filosofenvraag. De vraag impliceert dat er een ik is, dat die ik attributen kan hebben en dat het zelf zo'n attribuut zou zijn. En wat is dan dat zelf? Is dat een speciaal orgaan, is dat een bepaalde hersenfunctie, is dat iets dat sporen nalaat in ruimte en tijd? Filosofen worstelen al meer dan twee millennia met het geven van een goede omschrijving. De wetenschap heeft het nergens kunnen ontdekken, ook niet met gebruikmaking van moderne apparatuur, zoals fMRI-scanners. En het Mahayana-boeddhisme beschouwt het zelf als een illusie.

Het land van betekenissen kent vele lege plekken. Op die plekken kom je niet gauw, want de meeste wegen leiden naar bekend terrein. Alleen wat schrijvers en kunstenaars proberen dat onbekende gebied te verkennen. Van de plekken die bekend zijn, zijn de meeste door mensen gemaakt. Het bekende gebied bevat de piramiden, de Taj Mahal, de Chinese muur, en ga zo maar door. Nou zou je kunnen zeggen: keer je af van die producten van de mens en duik de natuur in. Maar als je dat doet kom je ook alleen op bekende plekken. De mens is overal op aarde al geweest, en de natuur verandert niet zo gauw. En als die dat al doet, is dat onder invloed van menselijke activiteiten.