Volgens Immanuel Kant laat het "Ding an sich" zich niet kennen. Wij kunnen principieel niet weten hoe de wereld werkelijk is. Voor Kant was er enerzijds het fenomenon, dat wat wij wel kennen, en wat wij aan de wereld toeschrijven, en anderzijds het noumenon, de noodzakelijke aanname dat er zo'n wereld is, buiten ons, die ons de fenomenen doet beleven.

Filosofen zijn dol op tweedelingen. Geest en stof, subject en object, fenomenon en noumenon, bewust en onbewust zijn enkele voorbeelden. Maar er zijn er nog veel meer. Zo heb je ook het onderscheid beeld en werkelijkheid. Het is kenmerkend voor het menselijke denken dat het zich een beeld vormt van de werkelijkheid, en zo voor zichzelf een werkelijkheid bouwt die pretendeert een afbeelding te zijn van de grote werkelijkheid daarbuiten.

Ingrijpende beslissingen neem je niet zomaar. Ze vergen een goede voorbereiding, en je moet tijd nemen om een redelijke zekerheid te ontwikkelen dat de beslissing die je neemt uiteindelijk de juiste is. Maar hoe weet je dan of het de juiste is?

Het klassieke oosterse denken verschilt ingrijpend van het westerse denken. De filosofieën van India en China baseren zich op andere grondbeginselen dan die van het westen. Het westerse denken is vooral een hokjesdenken: als iets A is, is het niet B. Indiërs en Chinezen kijken van oudsher door een andere bril naar de wereld. Het oosterse denken kent vooral geleidelijke overgangen. Het Chinese denken is vooral een Yin / Yang denken, waarbij ieder object iets van beide in zich heeft. Het gaat daarbij vooral om de juiste balans. In India gaat het vooral om onthechting, het zich los maken van de banden met het wereldse, om te zoeken naar een hoger ideaal.

Verschillende mensen hebben mij in de afgelopen tijd voor atheist uitgemaakt. Maar ben ik dat ook? Atheisten zijn godsloochenaars. Maar om God te loochenen moet je een idee hebben wie of wat dat is.

De wereld is wat die is. Niks mis mee, zou je zeggen. Wat zou de wereld anders moeten zijn? Maar nu we het er toch over hebben ... wat is de wereld dan?

Veel mensen zijn bang voor moslimfundamentalisten. Die proberen met geweld de sharia in te voeren over de hele wereld. Hun regels zouden voor iedereen moeten gelden, daar zijn ze heel open over. Deze fundamentalisten vormen een bedreiging voor de democratie en voor de rechtsstaat, zoals wij die hier hebben opgebouwd. Maar er zijn ook nog andere fundamentalisten. Die vormen ook een bedreiging voor de rechtsstaat, maar ze zijn daar minder open over. Christenfundamentalisten proberen ook hun eigen regels ingevoerd te krijgen. En ze gebruiken ook geweld. In de USA zijn al verschillende abortusartsen vermoord door christenfundamentalisten. Maar de grootste bedreiging vormen ze voor de wetenschap. In hun geschriften en op hun websites doen ze het voorkomen alsof ze op zoek zijn naar de waarheid, maar niets is minder waar. Dank zij hun activiteiten geloven momenteel 40 % van de inwoners van de USA in leugens.

Het grote probleem bij het westerse wetenschappelijke denken is dat de enige oorzaken die daarbij in aanmerking worden genomen, de werkoorzaken zijn. Dat wat bij Aristoteles de 'causa efficiens' heet. De andere drie Aristotelische veroorzakingen worden nauwelijks in aanmerking genomen. Hooguit proberen evolutiebiologen de ontwikkeling van organen te verklaren vanuit het doel dat ze moeten dienen, dus op een teleologische manier. Maar fysici kennen alleen de werking van de natuurkrachten en de gevolgen die die hebben. En dan noemen ze de theorie die die natuurkrachten beschrijft de “Theorie van alles”.

Volgens Pythagoras was de hemel geordend volgens muzikale regels. De bewegingen van sterren en planeten vormden klanken, die weliswaar niet toegankelijk waren voor het oor, maar die wel harmonisch waren. En harmonie houdt in: een onderling verband, bepaald door eenvoudige verhoudingen. Pythagoras' theorie berustte niet op observaties maar op de overtuiging dat de wereld is geordend volgens volmaakte principes. En de manier waarop muzikale harmonieën worden gevormd door klanken, geproduceerd door simpele verhoudingen van de lengten van een snaar vormt zo'n principe.

Als je een camera aansluit op een computer, kan die computer bij een opname van een fruitschaal niet zomaar de afzonderlijke vruchten identificeren. De computer "ziet" alleen maar een arrangement van kleurvlekken, en je hebt een nogal complex programma nodig om daarin afzonderlijke vruchten te herkennen. En dan is een fruitschaal met vruchten nog een betrekkelijk simpel voorwerp. Wil een computer de objecten kunnen onderscheiden in alledaagse scenes met de snelheid en precisie waarmee wij dat doen, dan moet die computer nog heel veel leren.

In veel discussies over natuurkundig onderzoek hoor je dingen als: "Ja, ze weten nou wel wat energie allemaal doet, maar niemand weet wat het is". Dat soort dingen wordt vooral gezegd door mensen die het vaak hebben over astrale energieën, en andere new age begrippen waarin het woord "energie" wordt gebruikt. In het dagelijkse spraakgebruik heeft men het ook over "een energieke persoon", of vraagt men zich af "Waar haal je de energie vandaan?". En daarbij gaat men er dan van uit dat al die energieën een en het zelfde ding zijn. Het gevolg is dat men probeert dat wat natuurkundigen over energie zeggen ook toe te passen op die andere "energieën". Het gekke is dat men dat niet doet met een begrip als kracht. De meeste mensen maken een duidelijk onderscheid tussen fysieke en mentale kracht, maar blijkbaar is voor de meesten het energiebegrip zo vaag dat ze alles ...

Een beschrijving is iets anders dan dat wat beschreven wordt. Een beschrijving is geen fysiek ding, maar iets abstracts, een taaluiting, iets dat bij een enkele inhoud vele mogelijke representaties kent. Een beschrijving in de ene taal kan worden vertaald in andere talen. Een vertaling is meer dan dezelfde beschrijving in een andere code. Een vertaler moet niet alleen de vocabulaire en de grammatica kennen van de talen waarin hij vertaalt, maar ook de culturen die daar bij horen. Zo beschrijven mensen in europese talen situaties ruimtelijk gezien relatief ten opzichte van hun eigen positie, maar in Australische aboriginaltalen worden beschrijvingen gegeven in absolute richtingen als oost, west, noord en zuid. Iedere vertaling van een beschrijving constitueert zo een nieuwe beschrijving, met eigen termen en begrippen. En in een taal kunnen van het zelfde ding vele verschillende beschrijvingen worden gemaakt. Blijkbaar kan een specifiek ding op vele manieren worden beschreven.